Ruch ludowy na przestrzeni wieków. Polityka-ludzie-wieś-pamięć

Opis

Warszawa 2026, ss. 766[2].

,,W dniach 18–19 września 2025 roku w Kielcach odbył się VI Kongres Historyków Wsi i Ruchu Ludowego – wydarzenie o znaczeniu naukowym i symbolicznym. 130. rocznica powstania Stronnictwa Ludowego w Galicji stała się okazją do pogłębionej refleksji nad fenomenem jednego z najważniejszych masowych ruchów społeczno-politycznych w dziejach Polski. Ruch ludowy, wyrastający z doświadczenia wsi i aspiracji jej mieszkańców, przez dziesięciolecia współkształtował życie publiczne – od czasów zaborów, przez II RP, okres wojny i okupacji, lata Polski Ludowej, aż po rzeczywistość III RP.
Kongresy historyków wsi i ruchu ludowego są wydarzeniem cyklicznym, organizowanym od 30 lat przez środowisko badaczy skupionych wokół Ludowego Towarzystwa Naukowo-Kulturalnego, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego oraz Zakład Historii Ruchu Ludowego. Z inicjatywy prof. Józefa Ryszarda Szaflika I Kongres odbył się w 1995 roku w Rzeszowie,      w stulecie powstania SL w Galicji, i zapoczątkował tradycję regularnych spotkań naukowych służących prezentacji wyników badań nad szeroko rozumianą problematyką wsi – jej przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Uczestnicy pierwszego zjazdu wyrazili wolę kontynuowania tej idei, uznając potrzebę stałej wymiany myśli i doświadczeń badawczych.[…]”.

fragment ze Wstępu

Spis treści
Wstęp. . .
Część 1: Ruch ludowy w życiu politycznym
Romuald Turkowski, Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” wobec zabójstwa pierwszego Prezydenta RP Gabriela Narutowicza i jego następstwa dla Polski międzywojennej . . .
Piotr Maroński, „W imię słusznego wizerunku premiera i jego gabinetu”. Konfiskaty nakładów ludowej prasy opozycyjnej w trakcie rządów Chjeno-Piasta . . .
Mateusz Ratyński, Kandydatura Jana Dębskiego na premiera w maju 1926 r. . . .
Dominik Flisiak, Działalność Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej „Samopomoc” w wybranych dokumentach w zasobie Archiwum Państwowego w Kielcach . . .
Dariusz Półćwiartek, Działalność Chłopskiego Stronnictwa Rolniczego na terenie województwa lwowskiego . . .
Henryk Cimek, Udostępnianie źródeł w archiwach partyjnych ZSRR i wiarygodność niektórych dokumentów . . .
Patrycja Resel, Casus agenta Gestapo „W–610”. Instrumentalizacja sprawy Antoniego Marela w kampanii propagandowej przeciwko PSL w powojennej Łodzi . . .
Mieczysław Kopeć, Kartki z Kalendarza Ludowego pod stalinowską okupacją . . .
Robert Witalec, Myśl polityczna emigracyjnego PSL kierowanego przez Stanisława Mikołajczyka . . .
Mariusz Krzysztofiński, „Kościelna rehabilitacja” Jana Gila, działacza ludowego z Grębowa, dokonana przez bp. Ignacego Tokarczuka w 1983 r. . .
Radosław Kubicki, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Polskie Stronnictwo Ludowe wobec powołania i dymisji ministrów rolnictwa w rządzie Tadeusza Mazowieckiego . . .
Część 2: Biografistyka
Bartłomiej Sokołowski, Filipina Płaskowicka (1847–1881) – inicjatorka Koła Gospodyń Wiejskich w XIX w. . .
Maciej Motas, Stanisław Rymar – stojałowczyk, narodowiec. Szkic do portretu . . .
Artur Borzęcki, Konstanty Pac (1904–1989) – poseł, nauczyciel, polityk i działacz ruchu ludowego . . .
Jarosław Maciej Zawadzki, Senatorowie II Rzeczypospolitej Polskiej wywodzący się z ruchu ludowego . . .
Amilkar G. Kosiński, Franciszek Potaszy Kosiński – ludowiec, regionalista . . .
Monika Komaniecka-Łyp, Stefan Olszowy (1909–1942), działacz ruchu ludowego w powiecie kolbuszowskim. Uwagi do biografii . . .
Lucjan Cimek, Stanisław Czerniej – ludowiec, poseł, działacz społeczny . . .
Agnieszka Zięba-Dąbrowska, Życie i działalność Stefana Ignara (1908–1992), wybitnego ludowca, żołnierza BCh, ekonomisty, polityka i społecznika . . .
Jan Ryszard Sielezin,  Blaski i cienie współczesnej biografistyki – aspekt źródłoznawczy i metodologiczny . . .
Część 3: Wieś na przestrzeni dziejów
Jan Wnęk, Problematyka oświatowa na łamach polskich czasopism ludowych z przełomu XIX i XX w. . .
Krzysztof Bąkała, Wieś w dobie Rewolucji 1905 roku . . .
Anna Karczewska, „Drodzy Bracia po pługu!” W stronę chłopskiej podmiotowości: czasopismo „Zaranie” (1907–1915) jako projekt kulturowej emancypacji mieszkańców wsi Królestwa Polskiego na początku XX w. . .
Maria Klonowska, W Sokołówku był sposób na niepodległość . . .
Andrzej Lech, Kwestia kobieca w agrarystycznej wizji ruchu młodowiejskiego (okres II Rzeczypospolitej) . . .
Grzegorz Niećko, Koncepcja reformy szkolnictwa Ireny Kosmowskiej w ramach działalności Towarzystwa Oświaty Demokratycznej „Nowe Tory” . . .
Andrzej Biały, Polska ludność wiejska na Białorusi Sowieckiej w latach międzywojennych . . .
Radosław Dąbrowski, Życie gospodarcze mniejszości niemieckiej na wsi lubelskiej w latach 1918–1939 . . .
Tomasz Domański, „Żydów należy zatrzymać i dostarczyć do policji względnie zawiadomić policję”. Głos w dyskusji na temat tzw. spontaniczności i sprawczości własnej mieszkańców wsi Generalnego Gubernatorstwa w kwestii żydowskiej w świetle akt proweniencji gminnej . . .
Adrian Świerbutowski, Wieś puławska tuż po zakończeniu okupacji niemieckiej . . .
Arkadiusz Parzych, Ostrowscy melioranci i ich związki z ruchem ludowym 1945–1975 . . .
Marzena Grosicka, „Tworzyć ogólne pojęcie o potrzebach dziecka”. Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci na Kielecczyźnie . . .
Część 4: Pamięć o wsi i ruchu ludowym
Renata Knyspel-Kopeć, Organizacja sił obronnych kraju – Bataliony Chłopskie w świetle czasopisma „Chłopi i Państwo” (1947–1949) . . .
Janusz Gmitruk, Instytucje pamięci ruchu ludowego . . .
Lech Marchlewski, „Znacie – znamy. To posłuchajcie”. Historia ruchu ludowego dla każdego – okiem edukatora . . .
Stanisław Gmitruk, Upowszechnienie historii i tradycji ruchu ludowego. Walka i martyrologia wsi polskiej w okresie drugiej wojny światowej . . .
Adam Sidorkiewicz, Migracja aury: autentyczność, materialność i doświadczenie w muzeach wirtualnych . . .
Małgorzata Karolina Piekarska, Polska wieś w malarstwie ze zbiorów Muzeum Niepodległości . . .
Indeks nazwisk . . .