1. Muzeum
  2. >
  3. Muzeum
  4. >
  5. O ruchu ludowym

O ruchu ludowym

poniedziałek – piątek
08:30 – 15:30
kontakt
Al.Wilanowska 204
02-730 Warszawa

Ruch ludowy

Ludowy ruch w Polsce, ruch społeczny kształtujący się na przełomie XIX i XX w. pod hasłem walki chłopów o społeczne, polityczne i narodowe wyzwolenie. Zapoczątkowany w Galicji przez księdza S. Stojałowskiego i M. i B. Wysłouchów.

Początki ruchu ludowego

W 1895 na zjeździe w Rzeszowie delegaci chłopscy utworzyli Stronnictwo Ludowe, będące pierwszą chłopską partią polityczną.

W 1903 partia chłopska przyjęła nowy, radykalny program i zmieniła swą nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). Po rozłamie w 1913 powstały: PSL Piast (J. Bojko, W. Witos) oraz PSL-Lewica (J. Stapiński).

Pierwszą organizacją zrzeszającą działaczy chłopskich w Królestwie Polskim był Polski Związek Ludowy (1904-1907), który w swym programie zwracał szczególną uwagę na rozwój spółdzielczości. W 1912 powstał Narodowy Związek Chłopski, w latach 1912-1915 działał Związek Chłopski, obie te organizacje działały nielegalnie. Obok nich istniał legalny ruch chłopski o charakterze oświatowym i gospodarczym skupiony wokół czasopisma Zaranie. Organizacje chłopskie Królestwa Polskiego utworzyły w 1915 Polskie Stronnictwo Ludowe, które w 1918 przyjęło nazwę PSL Wyzwolenie.

W zaborze pruskim organizacją polityczną chłopów o ograniczonym zasięgu działania była Mazurska Partia Ludowa działająca w latach 1896-1904. Ponadto ruch ludowy koncentrował się w kółkach rolniczych i organizacjach spółdzielczych. W latach 1914-1918 PSL Piast i PSL-Lewica poparły koncepcję polityczną J. Piłsudskiego i Legiony. PSL w zaborze rosyjskim organizowało komórki nielegalnej Polskiej Organizacji Wojskowej.

 Ruch ludowy w dwudziestoleciu międzywojennym

W niepodległej Rzeczpospolitej po 1918 powstały nowe partie chłopskie: Chłopskie Stronnictwo Radykalne (1919), Niezależna Partia Chłopska (1924), Związek Chłopski (1924), Stronnictwo Chłopskie (1926). Przywódca PSL Piast W. Witos trzykrotnie sprawował urząd premiera: 1920-1921, 1923, 1926. Po przewrocie majowym (1926) przedstawiciele stronnictw chłopskich w Sejmie wraz z partiami centrowymi utworzyli opozycyjne ugrupowanie poselskie, tzw. Centrolew.

W 1931 PSL Piast, PSL Wyzwolenie i Stronnictwo Chłopskie połączyły się w Stronnictwo Ludowe i współpracowały ze Związkiem Młodzieży Wiejskiej Wici w walce z obozem sanacyjnym.

Okupacja hitlerowska

Podczas okupacji hitlerowskiej konspiracyjny ruch ludowy podjął walkę z okupantem. Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego powołało w 1940 Chłopską Straż (Chłostra), przekształconą później w Bataliony Chłopskie. Całość działalności konspiracyjnej chłopów określano kryptonimem Roch (Ruch Obrony Chłopów). Przedstawiciele ludowego ruchu konspiracyjnego brali udział w pracach Delegatury Rządu na Kraj i Rady Jedności Narodowej.

Ruch ludowy po wojnie

W 1944 powstało Stronnictwo Ludowe Wola Ludu, które weszło w skład Krajowej Rady Narodowej. We wrześniu 1944 wznowiło działalność Stronnictwo Ludowe, od 1945 Polskie Stronnictwo Ludowe, skupione wokół S. Mikołajczyka jako opozycja wobec komunistycznych przemian ustrojowych. Po zwycięstwie Bloku Demokratycznego (komuniści) w referendum (1947) i przymusowej emigracji wicepremiera S. Mikołajczyka przewagę w ruchu chłopskim uzyskali działacze lojalni wobec komunistów, którzy doprowadzili do połączenia partii chłopskich w Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL). Część działaczy PSL, nie uznających przymusowego zjednoczenia, kontynuowała działalność na emigracji. ZSL wraz z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą było partią rządzącą przez cały okres istnienia Polski Ludowej.

Część działaczy PSL, nie uznających przymusowego zjednoczenia, kontynuowała działalność na emigracji. Przewodzili im tacy liderzy jak: Stanisław Mikołajczyk, Franciszek Wilk, Stanisław Bańczyk, Kazimierz Bagiński, Stefan Korboński, Tadeusz Chciuk-Celt. Największą partią było Polskie Stronnictwo Ludowe, określane jako na emigracji lub na uchodźstwie. Obok niego, przez pewien czas funkcjonowały również Stronnictwo Ludowe Wolność (partia wywodząca się jeszcze z czasów wojny, kiedy to grupa ludowców z Jerzym Kuncewiczem na czele odeszła od Stronnictwa Ludowego) i Polskie Stronnictwo Ludowe – Odłam Jedności Narodowej.

PSL na emigracji weszło w skład Międzynarodowej Unii Chłopskiej, której pierwszym prezesem został Stanisław Mikołajczyk (był nim w latach 1948-1964). Ludowcy angażowali się również w działalność Organizacji Europejskich Narodów Ujarzmionych (ACEN), nazywanej „małym ONZ”. W czasie zimniej wojny prowadzili działalność na rzecz odzyskania niepodległości Polski i innych państw uzależnionych od ZSRR.

W listopadzie 1989 ZSL zmieniło nazwę na PSL. W III RP PSL jest jedną z nielicznych politycznych formacji ciągle obecnych w parlamencie. W latach 1993-1997 i 2001-2003, PSL wchodziło w skład koalicji rządowej wraz z Sojuszem Lewicy Demokratycznej. Po wyborach w 2007 PSL utworzyło koalicję rządową wraz z Platformą Obywatelską.

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

12 hours 6 minutes ago

👉Uroczystości upamiętnienia 97. rocznicy śmierci wybitnego pisarza i noblisty Władysława Stanisława Reymonta odbędą się na Cmentarzu Powązkowskim w dniu 5 grudnia 2022 r. Program: 10.50

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 day 8 hours ago

📖📚Dr Janusz Gmitruk dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego uprzejmie zaprasza na promocję książki pt.: „Wszystkich wystrzelać jak psów…” Niemiecki odwet za działalność Oddziału Wydzielonego

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

3 days 17 hours ago

🎥Relacja filmowa z podsumowania obchodów roku Henryka Dobrzańskiego "Hubala", patrona Mazowsza, w 125. rocznicę jego urodzin. Wydarzenie odbyło się 17.11.2022 r. o godz. 17.00 w

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

4 days 8 hours ago

◼ 40 lat temu, 28 listopada 1982 r., zmarł w Świeciu Franciszek Maj (ur. 1 września 1911 r. w Grodzisku Dolnym, pow. Leżajsk), działacz ZMW

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

6 days 8 hours ago

◼️ 54 lata temu, 26 listopada 1968 r. zmarła w rodzinnej wsi Lipiny Helena Spoczyńska (ur. 27 lutego 1896 r. w Lipinach, pow. Opoczno), 🍀działaczka

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 2 days ago

💥Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Muzeum Niepodległości, Klub Parlamentarny, Koalicja Polska – PSL, UED, Konserwatyści uprzejmie zapraszają na konferencję naukową połączoną z otwarciem wystawy zorganizowaną

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 2 days ago

Wójt Gminy Poczesna Krzysztof Ujma, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne w Częstochowie oraz Gminne Centrum Kultury, Informacji i Rekreacji w Poczesnej zapraszają na wernisaż wystawy "Powstanie Zamojskie"

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 4 days ago

📣Dział Wydawnictw, Biblioteki i Informacji Muzealnej Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie będzie ❌nieczynny w dniach 24-25 listopada 2022 r. 📖📚Zapraszamy na Nasze stoisko

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 4 days ago

🎥Relacja filmowa ze spotkania z dr. Ryszardem Ślązakiem autorem książki „Samozagłada polskiej gospodarki 1989-2016”, które odbyło się 15 listopada 2022 r. w siedzibie Muzeum Historii

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

2 weeks 1 day ago

🧐🍀 Dnia 17 listopada 1956 r. powstał memoriał grupy działaczy ludowych: Franciszka Dratwy, Bronisława Drzewieckiego, Michała Jagły, Franciszka Kamińskiego, Franciszka Litwina, Stanisława Mierzwy i Zygmunta