Wieś mazowiecka w latach 1918-1939

Jan Sałkowski

Cena: 35.00 

Opis

Warszawa 2018, s. 534.

„To opracowanie stanowi próbę historycznej rekonstrukcji świata sprzed wielu dziesięcioleci. Dawno już pomarli ludzie będący bohaterami opisywanych zdarzeń. Nie ma już chłopskich chałup krytych słomianą strzechą. Po wielu ziemiańskich dworach nie pozostały nawet ruiny. Tam, gdzie przed dziesiątkami lat rosło zboże lub każdej wiosny rozkwitały przydomowe ogrody, dziś wznoszą się miejskie osiedla.

Celem tej pracy jest przedstawienie obrazu wsi mazowieckiej w ujęciu dynamicznym w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Ta wieś daleka była od literackich wyobrażeń, czasem nacechowanych sielanką, innym razem pierwotną surowością. Jej społeczny krajobraz wypełniali nie tylko postfeudalni chłopi – posiadacze mniejszych lub większych gospodarstw rolnych, których też – wprawdzie coraz rzadziej – nazywano włościanami. Obok tej, niejednolitej pod względem pozycji materialnej grupy społecznej, egzystowali komornicy, nieposiadający zarówno własnego gruntu, jak i zabudowań, którzy w zamian za przysłowiowy dach nad głową i niewielkie wynagrodzenie, w naturze lub pieniądzach, pomagali w pracach polowych właścicielom większych gospodarstw.

A na drugim biegunie tej społecznej drabiny znajdowali się ziemianie, dysponujący setkami lub tysiącami hektarów ziemi. Między ziemiaństwem a chłopami w tej wiejskiej hierarchii sytuowała się liczna na przedwojennym Mazowszu szlachta, która podtrzymywała ukształtowane jeszcze w czasach stanowych podziałów głębokie przekonanie o swej wyższości nad włościanami, które niekiedy nacechowane było niezrozumiałą pogardą wobec nich. W jej mniemaniu chłopów dyskredytowała pańszczyźniana przeszłość. Szlachecka duma wyrastała z przywiązania do herbów oraz do kultywowanej od pokoleń tradycji rodowej. Na ogół gospodarstwa szlacheckie były większe od chłopskich. W powiatach północnego Mazowsza zamieszkiwały też setki herbowych „szaraczków”, którzy poza własną zagrodą, niewielkim gospodarstwem i ową dumą, niemającą już żadnego pokrycia w statusie materialnym, niczego więcej nie mieli. Nazywano ich szlachtą zagrodową albo zaściankową – po prostu stanowili oni kulturowy relikt przeszłości.

Ziemiaństwo dystansowało się zarówno od szlachty, jak i od chłopów. Z kolei szlachta z włościańskimi sąsiadami nie nawiązywała bliższych relacji. Obowiązujące po 1918 r. prawo nie uznawało tytułów arystokratycznych, ani też nie akceptowało podziałów stanowych. W sensie publicznoprawnym zarówno ziemianie, majętna i ta zagrodowa szlachta, jak też wszystkie kategorie chłopów mieścili się w tym samym, wspólnym pojęciu – rolnicy. Tę społeczną mozaikę środowiska wiejskiego w niektórych powiatach międzywojennego Mazowsza dopełniali niemieccy koloniści, żyjący tu od początku XIX wieku w zwartych wspólnotach, w głębokiej symbiozie z zalewającymi ich pola rzekami. Pielęgnowali oni swą kulturową i religijną odrębność. Niektórzy z nich byli menonitami, pozostali ewangelikami. A w miasteczkach i wsiach gminnych stałym elementem tego wielonarodowego pejzażu byli Żydzi. Niektórzy prowadzili tu swe kramy, sklepiki i warsztaty rzemieślnicze, inni tylko co pewien czas docierali jako domokrążni sprzedawcy. W następstwie II wojny zarówno po jednych, jak i drugich pozostały tylko zapomniane cmentarze i zachowane w niektórych tylko miejscach budowle.

Przedmiotem mojego zainteresowania były wszystkie bez wyjątku środowiska społeczne mieszkające przed wojną na wsi mazowieckiej – czyli aż 77% ludności regionu…”

 

Jan Sałkowski – fragment Wstępu

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 day 15 hours ago

◼️🖤◼️ Instytucje tworzą ludzie swoją pracą i pasją. Mija właśnie rok od śmierci naszego drogiego kolegi 🖤 Ryszarda Miazka. Pragnąc uczcić tą smutną rocznicę ◾

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

2 days 14 hours ago

✅Zachęcamy do zapoznania się z ciekawą historią dwóch wybitnych postaci okresu międzywojennego.

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

3 days 4 hours ago

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

4 days 17 hours ago

🍀⚔🍀17 października 2021 r. zapraszamy na odsłonięcie na murze Zakładu Karnego w Siedlcach tablicy poświęconej Bohaterowi Niepodległej Polski Wincentemu Witosowi

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

5 days 9 hours ago

🍀🇵🇱 🍀 Zapraszamy do obejrzenia relacji fotograficznej z konferencji przygotowanej z okazji Dnia Edukacji Narodowej poświęconej Maciejowi Ratajowi. Konferencja odbyła się w dniu wczorajszym (14

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 1 day ago

🍀🇵🇱Zapraszamy 14 października do naszego muzeum na Dzień Edukacji Narodowej, poświęcony Maciejowi Ratajowi - mężowi stanu i jednemu z najwybitniejszych reformatorów systemu oświaty i szkolnictwa

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 2 days ago

🍀🔥🍀 Po zajęciu Polski przez Niemcy i Związek Radziecki partie chłopskie bez większego zaangażowania tworzyły własne zbrojne siły oporu. Od połowy 1940 r. powstało kilka

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

1 week 5 days ago

👁‍🗨👉Przez czas trwania wystawy będziemy prezentować poszczególne obrazy w kontekście wydarzeń historycznych oraz osób biorących w nich udział. Oczywiście nie zapomnimy o autorach poszczególnych dzieł,

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

2 weeks 4 hours ago

🍀🍀🔥🍀🍀Serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w zaplanowanych uroczystościach z okazji 81. rocznicy utworzenia BCh🍀💥🍀

Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

2 weeks 13 hours ago

❓ Dlaczego sołtys z Wąchocka trzyma w jednej ręce koło, a w drugiej telefon komórkowy❓ Tak postawiono pytanie przywodzi na myśl serię dowcipów o Wąchocku.