Uniwersytety Ludowe: fenomen oświatowy Europy

Opis

Warszawa 2025, s. 303.

,,Narodziny Uniwersytetów Ludowych to w historii oświaty wydarzenie niezwykłe. Dopiero jednak owoce ich istnienia pokazały, że te wyjątkowe placówki oświatowo-wychowawcze to jedno z największych osiągnięć w dziejach humanistycznej edukacji. Z pozoru zwykłe instytucje upowszechnienia wiedzy i oddziaływania wychowawczego – w odpowiednich okolicznościach – potrafią zmieniać oblicze rzeczywistości. Budują więzi międzyludzkie, które, jako wspólnoty idei i celów, potrafią zatrzymać marsz ku katastrofie. Wyposażają człowieka w motywacje i przeświadczenie, że wraz ze wspólnotą jest władny zmieniać świat zagrożony przez politykę w świat dobra i optymizmu. Dają jednostce wiarę, że siły i twórcze możliwości we wspólnocie nabierają wielokrotnie większych wymiarów niż w osamotnieniu.
Historia dostarcza niepodważalnych dowodów, że te instytucje oświaty i wychowania zmieniły oblicze cywilizacyjne całej Skandynawii — czego niepotrafiły dokonać wojny i polityka przez tysiąc lat. Uniwersytety Ludowe, inspirowane filozofią wielkich myślicieli i nauczycieli: N.F.S. Grundtviga, Ch. Kolda, L. Schrødera, Ch. Flora i wielu innych – zmieniły najpierw Danię, następnie wszystkie kraje skandynawskie, a później rozprzestrzeniły się na świat, zostawiając ślady swojej niezwykłości i twórczej siły w wychowaniu człowieka i budowaniu nowego świata.[…]”.

Fragment ze Słowo wstępne

Spis treści
Słowo wstępne . . .
Rozdział I
Źródła i nurty europejskiej myśli pedagogicznej w epoce oświecenia i w XIX w. . .
1. Oświecenie to droga do nowego rozumienia świata . . .
2. Narodziny oświaty dla wszystkich – przez całe życie i w zgodzie z naturą. Koncepcje Jeana Antoine’a Nicolasa Condorceta i Jeana Jacquesa Rousseau . . .
3. Zniewalające dziedzictwo rewolucji francuskie i nowa postać humanizmu Johanna Heinricha Pestalozziego . . .
4. Wiosna Ludów – nadzieja rozwoju, czy klimat zamętu? . . .
Rozdział II
Szkolnictwo i oświata w dziejach I Rzeczypospolitej – rozwój i upadek . . .
1. Narodziny wielkości Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz nobilitacja zawodu nauczyciela i szkolnictwa . . .
2. Ciemnota i egoizm stanowy sarmackiej szlachty – źródłem katastrofy politycznej i społecznej Polski . . .
3. Odrodzenie polskiej myśli społecznej w epoce Oświecenia . . .
Rozdział III
Nierówności społeczne: geneza – struktura – walory moralne . . .
1. Osobliwości genezy i funkcjonowania zjawiska nierówności społecznych . . .
2. Trzecią właściwością zjawiska „nierówności społecznych” jest ich polimorficzność . . .
3. Stary bożek człowieka – nowym stwórcą nowoczesnego świata . . .
6 Spis treści
Rozdział IV
Nierówności oświatowe w Polsce: geneza – rozmiary – polityka bezradności . . .
1. Obecność historii we współczesności . . .
2. Geneza upośledzenia wsi i chłopstwa . . .
3. Oświatowe przebudzenie wsi . . .
4. Upośledzenia oświatowego wsi – ciąg dalszy . . .
5. Polska Ludowa – ustrój sprawiedliwości społecznej? . . .
6. Formy i rozmiary nierówności oświatowych wsi . . .
7. Inne bariery awansu oświatowego i kulturowego wsi . . .
Rozdział V
Narodziny oświaty XIX w., zaranie oświaty ludowej . . .
1. Ruch oświatowy ratuje tożsamość narodową Polski . . .
2. Narodziny idei i ruchu oświatowego uniwersytetów ludowych . . .
3. Pionierzy polskich uniwersytetów ludowych . . .
Rozdział VI
Narodziny uniwersytetów ludowych . . .
1. Historyczne okoliczności narodzin uniwersytetów ludowych . . .
2. Społeczne osobliwości reform ustrojowych w Królestwie Duńskim . . .
3. Mikołaj Fryderyk Seweryn Grundtvig – szkic biografii . . .
4. Osobliwe formy budowania demokracji, równości i wspólnoty w tradycji duńskiej . . .
5. Współtwórcy narodzin duńskich uniwersytetów ludowych . . .
Rozdział VII
Cywilizacyjne i wychowawcze owoce działalności uniwersytetów ludowych w Skandynawii (w zarysie) . . .
1. Niepowtarzalne zjawisko i funkcje twórcze grundtvigiańskich uniwersytetów ludowych . . .
2. Konfrontacja wychowania w socjalizmie z klimatem duńskiego uniwersytetu ludowego . . .
3. Fenomen skandynawskich uniwersytetów ludowych . . .
Rozdział VIII
Regulacje prawno-organizacyjne skandynawskich i polskich uniwersytetów ludowych . . .
1. Kalendarium najważniejszych wydarzeń w historii ludowych wszechnic (uniwersytetów ludowych) w Skandynawii . . .
2. Regulacje prawne i organizacyjne skandynawskich uniwersytetów ludowych (w wyborze). . .
Dania . . .
Szwecja . . .
Niemcy-Bawaria . . .
Polska – regulacje statutowe (państwowych: brak) . . .
Rozdział IX
Uniwersytety ludowe w Polsce Niepodległej . . .
1. Narodziny idei oraz polskiego modelu uniwersytetu ludowego . . .
2. Pionierzy oświaty ludowej i twórcy pierwszych uniwersytetów ludowych . . .
3. Typologia ideowa i lokalizacja przestrzenna pierwszej fali uniwersytetów ludowych . . .
4. Uniwersytety ludowe po wojnie . . .
5. Polskie uniwersytety ludowe na wyboistej drodze rozwoju . . .
Rozdział X
Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych: polski model realizowania misji uniwersytetów ludowych . . .
1. Narodziny TUL – ideologia i program . . .
2. Typologia i charakterystyka działalności współczesnych form TUL. . .
Posłowie: Apel do środowiska pedagogicznego o wspólnotę i obronę Ziemi i Jej ludzkiego oblicza . . .
Bibliografia . . .